Loading...

Taking too long?

Reload document

| Open in new tab

Download [444.08 KB]

The post Η ενίσχυση της Επαγγελματικής Ασφάλισης appeared first on ΕΛΕΤΕΑ.

• Στην Γαλλία, τέθηκε σε καθεστώς αναστολής από τον Πρωθυπουργό Σεμπαστιάν Λεκορνί η συνταξιοδοτική μεταρρύθμιση του 2023 που προέβλεπε αύξηση του ορίου συνταξιοδότησης από τα 62 στα 64 έτη, και είχε προκαλέσει εκτεταμένες κοινωνικές αντιδράσεις και απεργίες στη Γαλλία, προκειμένου να εξασφαλίσει την συγκρότηση βιώσιμης κυβέρνησης. Η αναστολή, ωστόσο, αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο η μεταρρύθμιση να επαναξιολογηθεί μετά τις εκλογές του 2027, εφόσον οι οικονομικές συνθήκες και το πολιτικό κλίμα το επιτρέψουν. Υπογραμμίζεται ότι η Γαλλία βρίσκεται αντιμέτωπη με την σοβαρότερη πολιτική κρίση των τελευταίων δεκαετιών, καθώς μια σειρά κυβερνήσεων μειοψηφίας έχουν προσπαθήσει να περάσουν προϋπολογισμούς περιορισμού του ελλείμματος μέσα από ένα βαθιά διχασμένο κοινοβούλιο.
• Στην Γερμανία, η κυβέρνηση Μερτς προωθεί σχέδιο με γενναία κίνητρα (2.000 ευρώ τον μήνα αφορολόγητο εισόδημα) για την παραμονή των συνταξιούχων στην αγορά εργασίας, προκειμένου να αντιμετωπίσει τις αυξανόμενες ελλείψεις εργατικού δυναμικού και την σφοδρή επιβάρυνση του δημογραφικού προβλήματος στην μεγαλύτερη οικονομία της Ευρώπης (εκτιμάται ότι περίπου 5 εκατομμύρια εργαζόμενοι ή το 9% του εργατικού της δυναμικού θα συνταξιοδοτηθούν μέχρι το 2035).
• Από το 2024, η Ευρώπη είναι η απόλυτα γηραιά ήπειρος, ιστορικά και κυριολεκτικά πλέον, καθώς -σύμφωνα με στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας- έχει μακράν τον γηραιότερο πληθυσμό του πλανήτη και οι ηλικιωμένοι σε αυτήν (οι άνθρωποι άνω των 65 ετών) είναι περισσότεροι από τους εφήβους (κάτω των 15 ετών).
• Η Πρόεδρος της ΕΙΟPA, κ. Hielkema, χαρακτήρισε μονόδρομο τις συμπληρωματικές, κεφαλαιοποητικές συντάξεις και «κλειδί» τα Ταμεία Επαγγελματικά Ασφάλισης (Τ.Ε.Α.), όπως επίσης και το καθεστώς αυτόματης εγγραφής των εργαζομένων σε αυτά, για την βιωσιμότητα των ευρωπαϊκών κρατικών συνταξιοδοτικών συστημάτων.
• Σε μια Ε.Ε. όπου ο 2^ος Πυλώνας της Επαγγελματικής Ασφάλισης είναι δισυπόστατος, καθώς αφενός είναι πολύ ανεπτυγμένος στις σκανδιναβικές ευρωπαϊκές χώρες (η Ολλανδία, η Δανία και η Σουηδία διαχειρίζονται το 78,7% των συνολικών περιουσιακών στοιχείων όλων των ευρωπαϊκών Τ.Ε.Α.) όπου σε αυτές η συμμετοχή στην Επαγγελματική Ασφάλιση έχει καθεστώς υποχρεωτικότητας και, αφετέρου, στις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες η διείσδυση του θεσμού στον ασφαλιστικό τους χάρτη είναι χαμηλός, λόγω της προαιρετικής συμμετοχής, διαρθρωτικών, οικονομικών και ασφαλιστικών αγκυλώσεων, συνταξιοδοτικού αναλφαβητισμού κ.ά.
• Οι περισσότεροι Ευρωπαίοι βασίζονται αποκλειστικά για την σύνταξή τους στον 1^ο δημόσιο πυλώνα κοινωνικής ασφάλισης, με μόλις το 20% να συμμετέχουν σε ένα Επαγγελματικό Ταμείο και μόλις 18% να διαθέτουν ένα ιδιωτικό συνταξιοδοτικό πρόγραμμα.
• Η Ε.Ε. εξήγγειλε πρόσφατα την Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων (SIU) ως κορυφαία της στρατηγική πρωτοβουλία για την διοχέτευση των αποταμιεύσεων των Ευρωπαίων πολιτών σε παραγωγικές επενδύσεις, προκειμένου να ενισχυθεί η ανταγωνιστικότητα της γηραιάς ηπείρου βάσει και των σχετικών εκθέσεων Ντράγκι και Λέττα, στρέφοντας προφανώς τον φακό στον σημαίνοντα ρόλο που καλείται πλέον να διαδραματίσει ο θεσμός των Επαγγελματικών Συντάξεων.
• Η εν λόγω πρωτοβουλία περιλαμβάνει μια σειρά μέτρων με στόχο να κατευθύνουν οι ευρωπαίοι πολίτες αποταμιεύσεις ύψους 10 τρισεκατομμυρίων ευρώ σε παραγωγικές επενδύσεις, οι οποίες θα τους αποφέρουν υψηλότερες αποδόσεις, ενώ ταυτόχρονα θα συμβάλουν στην κάλυψη των μεγάλων επενδυτικών αναγκών της Ε.Ε. Σήμερα, περίπου το 70% των αποταμιεύσεων των πολιτών της Ε.Ε. διατηρούνται ως τραπεζικές καταθέσεις, ενώ μόνο το 30% επενδύεται σε εργαλεία κεφαλαιαγοράς. Το αντίθετο συμβαίνει στις Η.Π.Α. Η ολοκλήρωση της ενοποίησης των κεφαλαιαγορών αποτελεί κρίσιμη προτεραιότητα για την Ευρώπη, ειδικά σε μια εποχή που αναζητά τεράστιους πόρους για να αντιμετωπίσει κρίσιμες προκλήσεις, όπως στον τομέα της άμυνας και της επάρκειας των συντάξεων.
• Στο προσχέδιο της SIU αναφέρεται ότι θα απαιτηθούν μέτρα τόσο σε ευρωπαϊκό όσο και σε εθνικό επίπεδο για την υποστήριξη της υιοθέτησης των επικουρικών συνταξιοδοτικών συστημάτων, δημιουργώντας τις προϋποθέσεις ώστε ο τομέας να προσφέρει καλύτερες αποδόσεις για τους μακροπρόθεσμους αποταμιευτές. Σε εθνικό επίπεδο, τα κράτη-μέλη θα πρέπει να θεσπίσουν τις απαραίτητες ρυθμίσεις για την ανάπτυξη των τομέων επικουρικής συνταξιοδότησης. Η Επιτροπή θα εκδώσει έως το τρίτο τρίμηνο του 2025 συστάσεις σχετικά με την αυτόματη εγγραφή εργαζομένων στις Επαγγελματικές Συντάξεις, παρουσιάζοντας βέλτιστες πρακτικές και προτάσεις για την ανάπτυξη τέτοιων εργαλείων κεφαλαιοποιητικού χαρακτήρα. Επιπλέον, η Επιτροπή θα επανεξετάσει έως το δεύτερο τρίμηνο του 2026 το υφιστάμενο πλαίσιο της Ε.Ε. για τη Θεσμική Επαγγελματική Σύνταξη (IORP) και για το Πανευρωπαϊκό Προσωπικό Συνταξιοδοτικό Προϊόν (PEPP), με στόχο την βελτίωση της προσφοράς συνταξιοδοτικών προϊόντων.
• Στην Ελλάδα, η ανάγκη ουσιαστικής διείσδυσης των Τ.Ε.Α. στην αγορά εργασίας είναι το πραγματικό διακύβευμα στην επίλυση του Ασφαλιστικού – και όχι η αύξηση των ορίων συνταξιοδότησης – λόγω του σοβαρού δημογραφικού προβλήματος (επιταχυνόμενη γήρανση πληθυσμού), καθώς:
  • Είναι ουραγός μεταξύ των χωρών μελών του ΟΟΣΑ με βάση την αξία περιουσιακών στοιχείων των Τ.Ε.Α. ως ποσοστό του Α.Ε.Π. (0,1%, ή 1% εάν συμπεριληφθούν και τα 4 Τ.Ε.Α. Υποχρεωτικής Ασφάλισης).
  • Έχει ονομαστικό χρέος πολύ μεγαλύτερο από το ονομαστικό Α.Ε.Π. και σοβαρούς δημοσιονομικούς περιορισμούς την επόμενη 20ετία.
  • Το 30% των Ελλήνων είναι άνω των 60 ετών ενώ το 18% των Ελλήνων είναι άνω των 70 ετών.
  • Έχει τους πιο γηρασμένους συνταξιούχους σε όλη την Ε.Ε.
  • Η ασφαλιστική μεταρρύθμιση του 2015 ανέβασε την χώρα μας στην 1η θέση της κατάταξης των χωρών με τα υψηλότερα γενικά όρια ηλικίας συνταξιοδότησης από 1.1.2022 (67ο, ή 62ο με 40 χρόνια ασφάλισης) και στην 1η πεντάδα των χωρών παγκοσμίως με τα μεγαλύτερα ηλικιακά όρια συνταξιοδότησης στις γυναίκες!
  • 1 από τα 2 ευρώ των συνταξιοδοτικών παροχών καταβάλλεται από το Κράτος, με την χώρα μας να κατέχει την 3η υψηλότερη θέση σε ό,τι αφορά τις συνταξιοδοτικές δαπάνες στην Ε.Ε.
• Πάγια θέση της ΕΛ.Ε.Τ.Ε.Α. είναι η υιοθέτηση του καθεστώτος της υποχρεωτικής αυτόματης εγγραφής του συνόλου των εργαζομένων στην αγορά εργασίας για 1 έτος, με δυνατότητα οικειοθελούς αποχώρησής τους μετά το διάστημα αυτό, προκειμένου να καταστεί εφικτή η ραγδαία επέκταση της κλίμακας των Επαγγελματικών Συντάξεων και του 2ου Πυλώνα στο εγχώριο ασφαλιστικό μας σύστημα μέσω της εμπειρικής εξοικείωσης των συμμετεχόντων με τις λειτουργίες και την προστιθέμενη αξία των συνταξιοδοτικών παροχών των Επαγγελματικών Ταμείων.
• Το υπό επεξεργασία νομοσχέδιο του αρμόδιου Υπουργείου Εργασίας για την Επαγγελματική Ασφάλιση, αποτελεί μία πρώτης τάξεως ευκαιρία – μαζί με αναγκαίες στοχευμένες επιπλέον παρεμβάσεις, εδραζόμενενες στις βέλτιστες εμπειρικά δοκιμασμένες πρακτικές και προσαρμοσμένες στα ειδικά χαρακτηριστικά της ελληνικής αγοράς εργασίας και του εγχώριου ασφαλιστικού συστήματος – για την θεσμοθέτηση του καθεστώτος της αυτόματης εγγραφής στην αγορά εργασίας, η οποία θα δώσει ριζική ώθηση στην ανάπτυξη του θεσμού των Επαγγελματικών Ταμείων στην Ελλάδα.
• Και… προτάσεις όπως αυτή της εισαγωγής και καθιέρωσης του συστήματος της αυτόματης εγγραφής στους φορείς Επαγγελματικής Ασφάλισης που διατυπώνονται από τα πλέον αρμόδια χείλη της Προέδρου της EIOPA, δεν μπορεί παρά να αποτελούν κατευθυντήρια πυξίδα των επικείμενων εγχώριων νομοθετικών πρωτοβουλιών και δράσεων του αρμόδιου Υπουργείου Εργασίας.

Δρ. Χρήστος Νούνης, Πρόεδρος της Ελληνικής Ένωσης Ταμείων Επαγγελματικής Ασφάλισης (ΕΛ.Ε.Τ.Ε.Α.) και Πρόεδρος του Ταμείου Επαγγελματικής Ασφάλισης Υπουργείου Οικονομικών (Τ.Ε.Α.-ΥΠ.ΟΙΚ.)

Διαβάστε παρακάτω την συνέντευξη της Προέδρου της Ευρωπαϊκής Αρχής Ασφαλίσεων και Επαγγελματικών Συντάξεων (EIOPA), κ. Petra Hielkema, στην εφημερίδα «Η Καθημερινή».

The post Σχολιασμός από τον Πρόεδρο της ΕΛ.Ε.Τ.Ε.Α. για την συνέντευξη της Προέδρου της EIOPA appeared first on ΕΛΕΤΕΑ.

The post Περιοδικό Insurance World: Αφιέρωμα στο 6o Συνέδριο Επαγγελματικής Ασφάλισης appeared first on ΕΛΕΤΕΑ.

The post Περιοδικό ΧΡΗΜΑ: Αφιέρωμα στο 6o Συνέδριο Επαγγελματικής Ασφάλισης appeared first on ΕΛΕΤΕΑ.

Λίγες ημέρες πριν την διεξαγωγή του 6ου Συνεδρίου Επαγγελματικής Ασφάλισης, ο Πρόεδρος της Ελληνικής Ένωσης Ταμείων Επαγγελματικής Ασφάλισης (ΕΛ.Ε.Τ.Ε.Α.) και Πρόεδρος του Ταμείου Επαγγελματικής Ασφάλισης Υπουργείου Οικονομικών (Τ.Ε.Α.-ΥΠ.ΟΙΚ.), Δρ. Χρήστος Π. Νούνης, παραχώρησε μία εφ’ όλης της ύλης συνέντευξη για το τεύχος Μαρτίου-Απριλίου 2025 του Περιοδικού ΧΡΗΜΑ, αναλύοντας την τρέχουσα κατάσταση και τις αναπτυξιακές προοπτικές του θεσμού της Επαγγελματικής Ασφάλισης στην Ελλάδα.

The post Περιοδικό ΧΡΗΜΑ: Συνέντευξη του Προέδρου της ΕΛ.Ε.Τ.Ε.Α. appeared first on ΕΛΕΤΕΑ.

Αφορμή για την συγγραφή του άρθρου αποτέλεσε η προσφάτως δημοσιευθείσα έκθεση του Μάριο Ντράγκι για το μέλλον της ανταγωνιστικότητας της Ευρώπης, στην οποία αναδεικνύονται η υποανάπτυξη των 2 κατεξοχήν κεφαλαιοποιητικών πυλώνων του συνταξιοδοτικού συστήματος στα περισσότερα κράτη-μέλη της Ε.Ε. Σε αριθμητικούς όρους, η έκθεση αναφέρει ότι το 2022 τα περιουσιακά στοιχεία του 2ου και 3ου ασφαλιστικού πυλώνα στην Ε.Ε. αντιστοιχούσαν μόλις στο 32% του Α.Ε.Π., σε αντίθεση με το 142% στις Η.Π.Α. και το 100% στο Ηνωμένο Βασίλειο! Το αποτέλεσμα αυτό συνιστά μια χαμένη αναπτυξιακή ευκαιρία για την Ευρώπη, καθώς οι συνταξιοδοτικές αποταμιεύσεις είναι αυτές που μπορούν σε καθοριστικό βαθμό να μετασχηματίσουν τις τρέχουσες αποταμιεύσεις σε μελλοντική κατανάλωση μέσω των μακροπρόθεσμων επενδύσεων.

Στο άρθρο γίνεται συγκριτική ανάλυση της εμπειρικής εφαρμογής της κεφαλαιοποιητικής σύνταξης μεταξύ της Σουηδίας – που συνιστά χώρα σηματωρό στην εφαρμογή και διείσδυση του 2ου πυλώνα στο συνταξιοδοτικό της σύστημα – της Ελλάδας – που αποτελεί τον «φτωχό συγγενή» στην Ε.Ε. – καθώς και των χωρών-μελών του ΟΟΣΑ, ως προς την υιοθέτηση κεφαλαιοποιητικών στοιχείων στον Ασφαλιστικό τους Χάρτη.

Το συμπέρασμα που προκύπτει είναι διττό. Αφενός, η χώρα μας έχει στρεβλώς εφαρμόσει μεταρρυθμίσεις στον τομέα ενίσχυσης της κεφαλαιοποιητικής συνταξιοδότησης τα τελευταία χρόνια και, αφετέρου, χρειάζονται περαιτέρω πολιτικές παρεμβάσεις στο θεσμικό πλαίσιο της επαγγελματικής ασφάλισης που θα εδράζουν στις βέλτιστες, δοκιμασμένες πρακτικές των ανεπτυγμένων συνταξιοδοτικά ευρωπαϊκών χωρών.

Το πλήρες άρθρο αναδημοσιεύεται παρακάτω.

Η έκθεση του Μάριο Ντράγκι για το μέλλον της ανταγωνιστικότητας της Ευρώπης υπογραμμίζει πως ο όγκος της χρηματοδότησης που ρέει στις κεφαλαιαγορές περιορίζεται από την υποανάπτυξη των δύο κατεξοχήν πυλώνων του κεφαλαιοποιητικού συνταξιοδοτικού συστήματος στα περισσότερα κράτη μέλη της ΕΕ, δηλαδή των δεύτερου (επαγγελματική ασφάλιση) και τρίτου (ιδιωτική ασφάλιση).

Η έκθεση χαρακτηριστικά σημειώνει ότι το 2022 τα συνταξιοδοτικά περιουσιακά στοιχεία στην ΕΕ ανέρχονταν μόλις στο 32% του ΑΕΠ, σε αντίθεση με το 142% στις ΗΠΑ και το 100% στο Ηνωμένο Βασίλειο.

Πρόκειται βεβαίως για «διαστημικά» νούμερα συγκριτικά με την Ελλάδα, όπου το αντίστοιχο ποσοστό παραμένει κάτω από 1%, τοποθετώντας τη χώρα μας σε ένα δικό της (ούτε καν…υποανάπτυκτο) σύμπαν, πίσω ακόμη και από την Τουρκία, η οποία επιδεικνύει 2,9%.

Επιπλέον, τα ευρωπαϊκά συνταξιοδοτικά κεφάλαια είναι μονομερώς συγκεντρωμένα σε τρεις μόλις χώρες, ήτοι της Ολλανδίας, της Δανίας και της Σουηδίας σε ποσοστό 62% του συνόλου! Το αποτέλεσμα των σχετικά χαμηλών συνταξιοδοτικών κεφαλαίων εντός τής ΕΕ συνιστά μια χαμένη αναπτυξιακή ευκαιρία για την Ευρώπη καθώς είναι αυτά που σε καθοριστικό βαθμό, μπορούν να μετασχηματίσουν τις τρέχουσες αποταμιεύσεις σε μελλοντική κατανάλωση μέσω των μακροπρόθεσμων επενδύσεων.

Είναι πολύ ενδιαφέρον ότι στην έκθεση γίνεται αναφορά στο Premium Pension σύστημα της Σουηδίας (PPM), ως ένα επιτυχημένο μοντέλο που ενισχύει την κεφαλαιοποίηση και αντιμετωπίζει το συνταξιοδοτικό κενό. Θυμίζουμε ότι η Σουηδία κατατάσσεται 17η στον Παγκόσμιο Δείκτη Συνταξιοδότησης (σε σύνολο 25 χωρών), όταν βεβαίως η Ελλάδα δεν έχει καμία παρουσία σε τέτοιου είδους δείκτες, δεδομένου ότι το δικό μας σύστημα συνταξιοδότησης χρειάζεται σημαντική βελτίωση ως προς τη βιωσιμότητα, την επάρκεια και την ακεραιότητά του.

Με αφορμή τη σχετική αναφορά στην έκθεση Ντράγκι, αξίζει τον κόπο να δούμε τι κάνουν οι Σουηδοί και τι εμείς στον τομέα της κεφαλαιοποιητικής σύνταξης, μια που στις πρόσφατες στρατηγικές επιλογές της κυβέρνησης και συγκεκριμένα της ίδρυσης του νέου Ταμείου Επικουρικής Κεφαλαιοποιητικής Ασφάλισης (ΤΕΚΑ) το 2021 για την πλήρη κεφαλαιοποίηση της επικουρικής ασφάλισης, έχει πολλάκις διαφημιστεί ότι αυτή κινήθηκε στα χνάρια του «σουηδικού μοντέλου».

Κεφαλαιοποιητική σύνταξη στο σουηδικό σύστημα

Το σουηδικό συνταξιοδοτικό σύστημα περιλαμβάνει έναν υποχρεωτικό πρώτο πυλώνα κοινωνικής ασφάλισης, ο οποίος παρέχει μια εγγυημένη σύνταξη για όσους έχουν χαμηλό ή καθόλου εισόδημα, χρηματοδοτούμενη από φόρους, και μια συνταξιοδοτική παροχή βάσει εισοδήματος, η οποία είναι διανεμητική και βασίζεται στα δια βίου εισοδήματα.

Στο ίδιο πλαίσιο του 1ου πυλώνα συναντάμε όμως και το περίφημο σύστημα PPM, το οποίο υποχρεώνει μέρος των εισφορών να εκφεύγει του διανεμητικού συστήματος και να κατευθύνεται προς κεφαλαιοποίηση, παρέχοντας όμως τη δυνατότητα στους ασφαλισμένους να επιλέξουν πώς θα επενδύσουν τις συγκεκριμένες εισφορές τους από ένα μεγάλο μενού (άνω των 800) ιδιωτικών επενδυτικών κεφαλαίων. Αν ο ασφαλισμένος δεν κάνει καμία επιλογή, οι εισφορές του κατευθύνονται τότε για κεφαλαιοποιητική αξιοποίηση σε ένα κρατικά διαχειριζόμενο ταμείο (το 7ο εθνικό σουηδικό συνταξιοδοτικό ταμείο AP7), το οποίο παίζει τον ρόλο της αυτόματης προεπιλογής.

Η κεφαλαιοποίηση, όμως, δεν σταματάει στο PPM του 1ου πυλώνα: συνεχίζεται και στον 2ο πυλώνα της επαγγελματικής ασφάλισης, ο οποίος τυπικά συμφωνείται μέσω συλλογικών συμβάσεων μεταξύ των κοινωνικών εταίρων (εργοδοτών και εργαζομένων), καλύπτοντας την πλειονότητα των Σουηδών εργαζομένων.

Η συμμετοχή στην κεφαλαιοποίηση του 2ου πυλώνα παρότι δεν είναι υποχρεωτική όπως στον 1ο, είναι όμως ημι-υποχρεωτική, στον βαθμό που οι περισσότεροι εργαζόμενοι εγγράφονται αυτόματα σε επαγγελματικές συντάξεις μέσα από συλλογικές συμβάσεις εργασίας. Για του λόγου το αληθές, εκτιμάται ότι γύρω στο 90% των εργαζομένων στη Σουηδία καλύπτονται από τέτοιες συμφωνίες.

Τέλος, ο 3ος πυλώνας δεν είναι παρά ένας προαιρετικός μηχανισμός ιδιωτικών αποταμιεύσεων που συμπληρώνει κεφαλαιοποιητικά τόσο τις δημόσιες (διανεμητικές και κεφαλαιοποιητικές), όσο και τις επαγγελματικές (κεφαλαιοποιητικές) συντάξεις.

Η φτωχή απομίμηση της Ελλάδας

Και στην Ελλάδα έχουμε έναν πρώτο πυλώνα υποχρεωτικής ασφάλισης ο οποίος παρέχει μία ελάχιστη σύνταξη χρηματοδοτούμενη από φόρους, και μία διανεμητική που βασίζεται στα εισοδήματα του εργασιακού βίου. Και ενώ μέχρι το 2021 δεν υπήρχε κεφαλαιοποιητική συνταξιοδότηση στον 1ο πυλώνα της κοινωνικής ασφάλισης, με τον Ν.4826/2021 συστήθηκε το περίφημο ΤΕΚΑ, το οποίο φροντίζει για την κεφαλαιοποιητική αποταμίευση των υποχρεωτικών εισφορών της επικουρικής ασφάλισης.

Η κεφαλαιοποίηση, όπως και στη Σουηδία, δεν σταματάει στον 1ο πυλώνα αλλά συνεχίζει και στον δεύτερο πυλώνα της επαγγελματικής ασφάλισης, όπου εργαζόμενοι και εργοδότες μπορούν να συμπράξουν σε αποκλειστικά προαιρετική βάση για τη συνταξιοδοτική κεφαλαιοποίηση εισφορών τους.

Τέλος, όπως και στη Σουηδία, ο 3ος πυλώνας δεν είναι παρά ένας προαιρετικός μηχανισμός ιδιωτικών αποταμιεύσεων που συμπληρώνει κεφαλαιοποιητικά τόσο τις δημόσιες όσο και τις επαγγελματικές συντάξεις.

Οι ομοιότητες, όπου υπάρχουν, δυστυχώς τελειώνουν εδώ. Διότι από εδώ και πέρα αναδύονται οι θεμελιώδεις διαφορές των δύο χωρών στην οργάνωση και διακυβέρνηση των δύο συνταξιοδοτικών συστημάτων. Οι δε διαφορές αυτές εδράζουν γύρω από τον κυρίαρχο αξιακό άξονα που κάνει τις κεφαλαιοποιητικές συντάξεις να λειτουργούν: ότι αντίθετα από το διανεμητικό σύστημα, εδώ συσσωρεύονται κεφάλαια που απαιτούν επενδυτική διαχείριση.

Με απλά λόγια, όταν μαζεύονται λεφτά, οι βέλτιστες πρακτικές απαιτούν την εμπλοκή τουλάχιστον δύο ανεξάρτητων μερών: εκείνου που διαχειρίζεται τα κεφάλαια, και ενός άλλου που ελέγχει την ποιότητα της διαχείρισης. Δεν χρειάζεται να είναι κάποιος οικονομολόγος για να κατανοήσει ότι αν ο διαχειριστής των χρημάτων είναι ταυτόχρονα και εκείνος που θέτει τους κανόνες διαχείρισης, όπως και εκείνος που ελέγχει την εφαρμογή τους, τότε απλά δεν υφίσταται σύστημα διακυβέρνησης και λογοδοσίας – ο διαχειριστής που είναι ταυτόχρονα και ελεγκτής του εαυτού του, είναι εκτεθειμένος στον κίνδυνο της αυθαιρεσίας.

Πρόκειται για το γνωστό «πολιτικό κίνδυνο» που φέρει εγγενώς ο 1ος πυλώνας της κοινωνικής ασφάλισης και ο οποίος συνοψίζεται στο «άλλα μας τάζουν οι κρατικοί ταγοί και άλλα τελικά συμβαίνουν με τις συνταξιοδοτικές παροχές».

Για την ανοσοποίηση από αυτόν τον κίνδυνο, οι ανεπτυγμένες χώρες της Δύσης φροντίζουν ώστε η κεφαλαιοποιητική σύνταξη που αφορά συσσώρευση πραγματικών χρημάτων και όχι απλή μεταφορά τους από τους ενεργούς εργαζόμενους στους νυν συνταξιούχους, όπως στα τυπικά διανεμητικά συστήματα του 1ου πυλώνα, να οργανώνεται εντός του 2ου και 3ου πυλώνα, όπου μία τέτοια διάκριση είναι σαφής και επιφέρει το ζητούμενο, δηλαδή εμπιστοσύνη για μακρόχρονη επένδυση: άλλος θέτει τους κανόνες (συνήθως η κεντρική εξουσία), άλλος τους εφαρμόζει (ο διαχειριστής) και άλλος τους εποπτεύει.

Ένα τέτοιο σύστημα από ανεξάρτητα μέρη, αλληλοστηριζόμενα μέσω check and balances, είναι εκ των πραγμάτων αν όχι αδύνατο, τουλάχιστον πολύ δύσκολο να επιτευχθεί εντός του 1ου πυλώνα, όπου το κράτος φέρει τη συνολική ευθύνη του σχεδιασμού, υλοποίησης και εποπτείας.

Στη Σουηδία, παρότι η κεφαλαιοποίηση λαμβάνει χώρα εντός του 1ου πυλώνα, η λογική του PPM οργανώνεται γύρω ακριβώς από το αξιακό σύστημα του 2ου και 3ου πυλώνα: το PPM σύστημα έχει σχεδιαστεί ώστε οι ασφαλισμένοι να επιλέγουν τα ιδιωτικά επενδυτικά κεφάλαια στα οποία θα επενδυθούν οι εισφορές τους –με άλλα λόγια, οι ασφαλισμένοι αντιμετωπίζονται ως αυθεντικοί «ιδιοκτήτες» των συνταξιοδοτικών τους αποταμιεύσεων, όπως ακριβώς στον 2ο και 3ο πυλώνα.

Η ιδιωτική αγορά αναλαμβάνει τη διαχείριση κατ’ εντολή των ελεύθερων επιλογών των ασφαλισμένων, εντός ενός ρυθμισμένου από το κράτος πλαισίου. Με τον τρόπο αυτό οργανώνεται στο σουηδικό σύστημα ένα τρίπτυχο κράτους, ασφαλισμένων και διαχειριστών επενδύσεων που λειτουργεί αλληλοσυμπληρωματικά με διακριτούς ρόλους. Έτσι, όπως χαρακτηριστικά γράφει η έκθεση Ντράγκι, η Σουηδία «έχει κατορθώσει να παρακινήσει (induce) ένα μεγάλο μέρος των πολιτών της να επενδύσει» (σελ.285). Αν κάποιος ασφαλισμένος δεν επιλέξει, τότε οι εισφορές του κατευθύνονται προς το προεπιλεγμένο κρατικό Ταμείο, το οποίο αντίθετα από τα ιδιωτικά επενδυτικά κεφάλαια, είναι διαχειριζόμενο από το κράτος.

Τι παρατηρούμε δηλαδή; Ναι μεν μέρος της κεφαλαιοποίησης στη Σουηδία λαμβάνει χώρα εντός του 1ου πυλώνα και μέσω της ύπαρξης ενός κρατικά διαχειριζόμενου ταμείου, η οργανωτική όμως λογική είναι αυτή του 2ου πυλώνα, όπου τον κεντρικό ρόλο παίζουν οι ατομικές επιλογές των ασφαλισμένων σε ιδιωτικά επενδυτικά κεφάλαια (τα οποία δεν διαχειρίζεται το κράτος), αφήνοντας το κρατικά διαχειριζόμενο ταμείο (AP7) να λειτουργεί ως δίχτυ προστασίας για τους ασφαλισμένους που δεν επιθυμούν ή δεν μπορούν να επιλέξουν.

Με τον τρόπο αυτό, αφενός οι ασφαλισμένοι (και όχι το κράτος) λειτουργούν ως «ιδιοκτήτες» των συσσωρεύσεών τους σαν να ήταν στον 2ο ή 3ο πυλώνα, αφετέρου δε, τοποθετώντας το κρατικό διαχειριζόμενο ταμείο ως μία (προ)επιλογή σε ένα ευρύ φάσμα ανταγωνιστικών ιδιωτικών επενδυτικών επιλογών, αυξάνονται αυτομάτως οι απαιτήσεις λογοδοσίας, διαφάνειας και αποτελεσματικότητάς του, εξαιτίας της αναπόφευκτης σύγκρισής του έναντι των λοιπών μη κρατικών επιλογών.

Ως αποτέλεσμα, το ΑΡ7 έχει καταφέρει να καταστεί σήμερα στη Σουηδία μία εξαιρετική επιλογή στις συνειδήσεις των ασφαλισμένων και της αγοράς, καθώς έχει επιδείξει ισχυρές μακροπρόθεσμες αποδόσεις με χαμηλά διαχειριστικά έξοδα. Για να πετύχει όμως κάτι τέτοιο, εντάσσεται στο ευρύτερο αξιακό οικοσύστημα του 2ου και 3ου πυλώνα, λόγω της στρατηγικής δυνατότητας επιλογών των ασφαλισμένων, ως αυθεντικών ιδιοκτητών των συνταξιοδοτικών τους αποταμιεύσεών.

Πάμε τώρα στα καθ’ ημάς. Εδώ τα πράγματα είναι απλά: Δεν υφίσταται καμία ελευθερία ιδιωτικών επιλογών των ασφαλισμένων για επένδυση των εισφορών τους προς ανεξάρτητους, μη κρατικούς φορείς. Η ευθύνη της διαχείρισης και επένδυσης των εισφορών ανήκει αποκλειστικά στο ΤΕΚΑ – ουσιαστικά δηλαδή, στο κράτος (έστω και αν επιλέξει ιδιώτες διαχειριστές).

Το ΤΕΚΑ δηλαδή παραμένει περίκλειστο, ένα τυπικό κρατικά διαχειριζόμενο ταμείο του 1ου πυλώνα ασφάλισης, με μόνη διαφορά την κεφαλαιοποιητική του βάση. Εδώ ελεγκτής και ελεγχόμενος (ή διαφορετικά, ο επιβάλλων μία ποινή και ο υφιστάμενος αυτής προς συμμόρφωση) ταυτίζονται.

Η κεφαλαιοποιητική συνταξιοδότηση του 1ου πυλώνα στην Ελλάδα δεν οργανώνεται με βάση την αρχή της διάκρισης ελεγκτή και ελεγχόμενου, όπως στον 2ο πυλώνα, παρά με βάση τις διαβεβαιώσεις και εγγυήσεις του κράτους. Το αν αυτές οι διαβεβαιώσεις και εγγυήσεις ισχύσουν ή καταπέσουν από ένα ελληνικό κράτος που μόλις πριν λίγα χρόνια χρεοκόπησε, ανήκει στη σφαίρα τού πολιτικού κινδύνου που όλοι οι ασφαλισμένοι, ούτως ή άλλως, κουβαλάνε στον 1ο πυλώνα.

Στην περίπτωση απλώς του ΤΕΚΑ, όπου μαζεύονται πραγματικά χρήματα, ο κίνδυνος αυτός είναι ακόμα πιο βαρύς στις πλάτες των Ελλήνων ασφαλισμένων. Αντίθετα, οι ασφαλισμένοι στις ανεπτυγμένες χώρες της Δύσης δεν τον κουβαλάνε όπως εμείς, διότι εκεί η κεφαλαιοποιητική συνταξιοδότηση οργανώνεται στον 2ο πυλώνα.

Ειδικά όμως στη Σουηδία, που όπως είδαμε οργανώνεται και στον 1ο πυλώνα, ο κίνδυνος αυτός μειώνεται δραματικά, στον βαθμό που στο προσκήνιο παρέχονται οι δυνατότητες επιλογής ιδιωτικών επενδυτικών κεφαλαίων στους αυθεντικούς ιδιοκτήτες των αποταμιεύσεων, ενώ στο βάθος, το κρατικά διαχειριζόμενο AP7 (το αντίστοιχο Σουηδικό ΤΕΚΑ δηλαδή) παίζει τον ρόλο του διχτυού ασφαλείας εντασσόμενο στο οικοσύστημα ενός υγιούς ανταγωνισμού.

Σε εμάς, το ΤΕΚΑ δεν παίζει κανένα ρόλο ασφαλείας: αντίθετα, αποτελεί ένα δημόσιο μονοπώλιο που αναλαμβάνει όλη την οργάνωση και διαχείριση της υποχρεωτικής κεφαλαιοποιητικής συνταξιοδότησης στη χώρα.

Ελληνική πατέντα

Το σύστημά μας, με άλλα λόγια, δεν ομοιάζει προς τη Σουηδία, ούτε βεβαίως και προς τις ευρωπαϊκές χώρες που οργανώνουν κεφαλαιοποίηση μέσω του 2ου πυλώνα ώστε να αποφύγουν τις κακοτοπιές του 1ου, ειδικά όταν μιλάμε για συσσώρευση κεφαλαίων.

Το σύστημά μας δεν αποτελεί παρά μία κόπια του εαυτού του, όπου ιδρύσαμε άλλο ένα κρατικά διαχειριζόμενο Ταμείο, με μόνη διαφορά την κεφαλαιοποιητική του βάση. Η διαφορά όμως αυτή είναι κεφαλαιώδης, στον βαθμό που αυξάνει δραματικά τον πολιτικό κίνδυνο εξαιτίας της συσσώρευσης πραγματικών κεφαλαίων. Με απλά λόγια: όσο το ΤΕΚΑ τα καταφέρνει συσσωρεύοντας κεφάλαια, τόσο περισσότερο αυξάνεται ο πολιτικός κίνδυνος προσπορισμού ή αυθαιρεσίας της διαχείρισης των κεφαλαίων του – κάτι σαν το επιτραπέζιο παιχνίδι jenga: όσο πιο ψηλά τα συσσωρευμένα κεφάλαια, τόσο υψηλότερη η αστάθεια λόγω πολιτικού κινδύνου.

Και καλά, θα μπορούσε να υποστηρίξει κάποιος ότι σε μία χώρα όπως η Ελλάδα, της οποίας το ποσοστό των πολιτών με υψηλό δείκτη χρηματοοικονομικής παιδείας είναι περίπου υποδιπλάσιο του αντίστοιχου της Σουηδίας, το να δοθούν στους ασφαλισμένους του ΤΕΚΑ δυνατότητες επιλογών για διαχείριση των εισφορών τους εκτός κρατικού κορβανά, ίσως να μην αποτελεί βέλτιστη λύση – ίσως τελικά η διαχείριση των επενδύσεων από Δημόσιο, έστω και με τις ανεπάρκειές του, να είναι κάπως καλύτερη.

Αν όντως πιστεύουμε ότι η χαμηλή χρηματοοικονομική παιδεία των Ελλήνων ασφαλισμένων στο ΤΕΚΑ είναι ένας εύλογος περιοριστικός παράγοντας, τότε θα έπρεπε να αναζητήσουμε άλλες, προσφορότερες λύσεις. Διότι ας μην ξεχνάμε, το ζητούμενο εδώ δεν είναι η αποτελεσματικότητα των επενδύσεων, αλλά κυρίως, η οικοδόμηση εμπιστοσύνης μέσω της διαχείρισης του πολιτικού κινδύνου του 1ου πυλώνα– ένας κίνδυνος που μπορεί να φτάσει μέχρι την αντιστροφή της μεταρρύθμισης και την κρατική προσπόριση των συσσωρευμένων περιουσιακών στοιχείων των ασφαλισμένων για άλλους, πέραν των συνταξιοδοτικών σκοπών (ως τους έχει ταχθεί σήμερα). Η εμπειρία άλλωστε τέτοιων αντιστροφών είναι πολύ πλούσια σε άλλες ευρωπαϊκές (όπως στην Ουγγαρία και την Πολωνία) και λοιπές χώρες.

Μια τέτοια λύση θα μπορούσε να είναι η δυνατότητα εξαίρεσης (opt-out) από το ΤΕΚΑ με ταυτόχρονη, υποχρεωτική ένταξη σε ένα Ταμείο Επαγγελματικής Ασφάλισης του 2ου πυλώνα (που εκ κατασκευής, δεν κουβαλάει τον ίδιο πολιτικό κίνδυνο, καθώς σε αντίθεση με το ΤΕΚΑ, ρυθμίζεται σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης).

Αν δηλαδή πιστεύουμε ότι ο Έλληνας ασφαλισμένος δεν έχει την κατάλληλη παιδεία να επιλέξει ένα ιδιωτικό επενδυτικό κεφάλαιο για την αποτελεσματική διαχείριση των εισφορών του, ας του δώσουμε τότε τη δυνατότητα να επιλέξει τη συγκεκριμένη διαχείριση να την κάνουν οι κοινωνικοί του εταίροι (εργοδότες και εργαζόμενοι), μέσω ενός Ταμείου Επαγγελματικής Ασφάλισης του δεύτερου πυλώνα –στο πλαίσιο των κατάλληλων ρυθμίσεων ασφαλείας φυσικά. Εκτός και αν πιστεύουμε ότι ούτε οι κοινωνικοί εταίροι στην Ελλάδα έχουν την απαραίτητη χρηματοοικονομική παιδεία για μία τέτοια διαχείριση…

Αν το ΤΕΚΑ συνοδευόταν από μία τέτοια δυνατότητα, τότε θα μπορούσαμε να ισχυριστούμε ότι ακολουθούμε τα χνάρια του σουηδικού μοντέλου. Το σουηδικό τρίπτυχο «κράτος-ασφαλισμένοι-διαχειριστές επενδύσεων» θα μεταλλασσόταν στην Ελλάδα σε «κράτος-κοινωνικοί εταίροι-διαχειριστές επενδύσεων».

Όπως το κρατικά διαχειριζόμενο AP7, έτσι και το ΤΕΚΑ θα μεταμορφωνόταν από τη μόνη επιλογή που είναι σήμερα, σε μία αυτόματη προεπιλογή εντός ενός οικοσυστήματος την οποία θα μπορούσε απλά να ακυρώσει ο ασφαλισμένος. Και για να μην την ακυρώσει, το ΤΕΚΑ θα έπρεπε να αποδείξει την αξία του –που σημαίνει πιο τεχνοκρατικό πλαίσιο με αυξημένες απαιτήσεις διαφάνειας και λογοδοσίας, αφού θα συγκρινόταν διαρκώς με το οικοσύστημα της επαγγελματικής ασφάλισης του 2ου πυλώνα (όπως ακριβώς το Σουηδικό ΑΡ7 με τα ιδιωτικά επενδυτικά κεφάλαια).

Ως απόρροια, ο πολιτικός κίνδυνος θα μειωνόταν σημαντικά, καθώς η σύμμειξη του ΤΕΚΑ με τον 2ο πυλώνα, ο οποίος ρυθμίζεται σε επίπεδο ΕΕ, θα έθετε αναχώματα σε κινδύνους πολιτικού προσπορισμού (έως υφαρπαγής) των περιουσιακών στοιχείων των ασφαλισμένων για την εξυπηρέτηση άλλων σκοπών πέραν των συνταξιοδοτικών τους.

Οι παγκόσμιες πρωτοτυπίες του 2ου πυλώνα στην Ελλάδα

Η πενιχρή απομίμηση της Σουηδίας δεν σταματάει όμως εδώ. Ενώ το δεύτερο κομμάτι της κεφαλαιοποίησης στη Σουηδία ενισχύεται μέσω της ημι-υποχρεωτικής επαγγελματικής ασφάλισης του δεύτερου πυλώνα, στη χώρα μας, που υποτίθεται ότι προσπαθούμε από το <1% να προσεγγίσουμε τον ευρωπαϊκό μέσο όρο του 32% σε συνταξιοδοτικά κεφάλαια, έχουμε κρατήσει τη συμμετοχή στον 2ο πυλώνα προαιρετική, χωρίς να την εντάξουμε σε κάποιο σχήμα αυτόματης εγγραφής (και επομένως ημι-υποχρεωτικότητας, όπως π.χ. στη Σουηδία), το οποίο όπως έχει αποδειχτεί, αυξάνει εκθετικά τη συμμετοχή. Και μακάρι τα κακά νέα να σταματούσαν εδώ.

Προσφάτως ψηφίστηκε ο Ν.5078/2023 με στόχο την αναμόρφωση αλλά και την ανάπτυξη του 2ου πυλώνα ασφάλισης. Ο νέος αυτός νόμος εισάγει για πρώτη φορά από το 2002 που ξεκίνησε ο θεσμός, κανόνες για τον 2ο πυλώνα που δυστυχώς μοιάζουν με εκείνους του διανεμητικού 1ου πυλώνα.

Έτσι δημιουργείται μία νέα διαφοροποίηση με τη Σουηδία: ενώ δηλαδή ο νομοθέτης της Σουηδίας εμπνέεται από τον 2ο πυλώνα για να προικίσει το σύστημα της κεφαλαιοποίησης εντός του 1ου, στη χώρα μας συμβαίνει το ανάποδο: ο νομοθέτης εμπνέεται από τον 1ο πυλώνα, προικίζοντας τη λειτουργία του 2ου με περιοριστικές ιδιαιτερότητες του 1ου.

Ένα από τα πλέον χαρακτηριστικά παραδείγματα αυτής της προίκας είναι ο τρόπος που ορίζεται ο χρόνος ασφάλισης στον 2ο πυλώνα για φορολογικούς αλλά και για σκοπούς λήψης της παροχής, ο οποίος εξισώνεται πλέον με τα έτη τακτικών εισφορών, τα οποία βασίζονται στη διάρκεια της σχέσης εργασίας για τους μισθωτούς και στα χρόνια καταβολής εισφορών για τους ελεύθερους επαγγελματίες.

Ο νέος νόμος ξεκαθαρίζει επιπλέον ότι οι έκτακτες εισφορές δεν προσμετρώνται ως χρόνος ασφάλισης. Πρόκειται για έναν ορισμό που έχει νόημα για τον διανεμητικό 1ο πυλώνα, ο οποίος εγγενώς βασίζεται στην τακτική καταβολή εισφορών εντός ενός πλαισίου υποχρεωτικότητας, δεδομένου ότι τις χρειάζεται για να είναι σε θέση να καταβάλει τις αντίστοιχες τακτικές συντάξεις. Εξ ου και η διανομή: από τις εισφορές στις συντάξεις. Δίχως τακτικές εισφορές, δεν υπάρχουν και τακτικές συντάξεις.

Αντίθετα, στην κεφαλαιοποιητική συνταξιοδότηση η στόχευση δεν μπορεί να είναι η τακτική καταβολή εισφορών, αλλά η συσσώρευση κεφαλαίων –δηλαδή, πόσα κεφάλαια κατορθώθηκαν να συσσωρευτούν τη στιγμή της συνταξιοδότησης.

Η καταβολή τακτικών και ομοιόμορφων εισφορών προς αποταμίευση αποτελεί ένα υποσύνολο αυτού του ευρύτερου στόχου –αν επιτευχθεί, καλώς, αλλά ακόμα και αν δεν επιτευχθεί, δεν είναι αυτό το ζητούμενο. Διότι ζητούμενο εδώ είναι πόσα κεφάλαια τελικά συσσωρεύτηκαν στο τέλος για να ενισχύσουν το συνταξιοδοτικό εισόδημα.

Εάν τα συσσώρευσε ο ασφαλισμένος μέσω τακτικών και ομοιόμορφων εισφορών, όπως δουλεύει ο 1ος πυλώνας, ή μέσω άτακτων και ανόμοιων, ουδόλως ενδιαφέρει. Μάλιστα, αξίζει να αναφερθεί ότι στο πλαίσιο μίας συνετούς επενδυτικής διαχείρισης, όσο πιο νωρίς καταβάλλονται εισφορές και όσο υψηλότερες, τόσο το καλύτερο σε όρους απόδοσης συγκριτικά με την καταβολή δια βίου ομοιόμορφων και τακτικών εισφορών.

Το φορολογικό καθεστώς

Δυστυχώς όμως, το φορολογικό καθεστώς των οχημάτων του 2ου πυλώνα ενθαρρύνει περιοριστικά τις τακτικές ομοιόμορφες καταβολές και όχι την ευρύτερη συσσώρευση κεφαλαίων. Με απλά λόγια, αν ένας ασφαλισμένος έχει τη δυνατότητα να καταβάλει σήμερα ένα γενναίο ποσό στον ατομικό του κουμπαρά, ας πούμε 100 μονάδων, η φορολόγηση που υιοθετήθηκε από τον Ν.5078 ενθαρρύνει τον ασφαλισμένο αντί να αποταμιεύσει σήμερα όλο το ποσό, να το σπάσει σε π.χ. 20 ετήσιες δόσεις των 5 μονάδων! Αγνοώντας προφανώς ότι κάτι τέτοιο είναι ανεφάρμοστο στην πράξη, δεδομένου ότι η συμμετοχή στον 2ο πυλώνα είναι προαιρετική (και όχι υποχρεωτική όπως στον 1ο), επομένως εντός μίας 20ετίας είναι απίθανο ο εργαζόμενος να μην έχει μετακινηθεί σε άλλο εργοδότη ο οποίος πιθανότατα να μην παρέχει επαγγελματική ασφάλιση.

Ενώ δηλαδή θα έπρεπε να ενθαρρύνεται η λογική του «εισέφερε όσο πιο νωρίς και όσα περισσότερα για όσο διάστημα είσαι σε κάποιον εργοδότη που σου παρέχει επαγγελματική ασφάλιση», ενθαρρύνεται μία λογική «δια βίου ομοιόμορφων τακτικών εισφορών» η οποία έχει όμως εφαρμογή μόνο στον 1ο πυλώνα, εξαιτίας της υποχρεωτικότητας των τακτικών εισφορών ανεξαρτήτως εργοδότη!

Επομένως, πώς ακριβώς θα εξηγήσουμε σε έναν εργαζόμενο που εισέφερε 100 μονάδες σε ένα έτος και μετά δεν ξαναεισέφερε στην επαγγελματική ασφάλιση διότι άλλαξε εργοδότη, ότι θα φορολογηθεί έπειτα από 20 χρόνια με 20% κατά τη λήψη της παροχής του, όταν ένας άλλος εργαζόμενος που εισέφερε συνολικά και αυτός 100 μονάδες, αλλά επειδή έτυχε να μείνει στον ίδιο εργοδότη τις εισέφερε κατανεμημένες 5 μονάδες ετησίως για 20 χρόνια, ότι αυτός θα φορολογηθεί με 5%; Ενώ το φορολογικό σύστημα θα έπρεπε να εστιάζει στην ενθάρρυνση της συσσώρευσης κεφαλαίων, αντ’ αυτού καταλήγει να εστιάζει στην αποθάρρυνση της εργασιακής κινητικότητας!

Για τούτο θα πρέπει να σημειωθεί ότι το φορολογικό καθεστώς που εισάγει ο Ν.5078/2023 και συνδέει τη φορολόγηση της παροχής με τα έτη ασφάλισης (δηλ. τα έτη καταβολής τακτικών εισφορών) είναι μία ελληνική, παγκόσμια πατέντα που δεν συναντάται σε κανένα άλλο κράτος της Ευρώπης αλλά ούτε και στα κράτη του ΟΟΣΑ.

Μια ματιά στο σχετικό συγκριτικό εγχειρίδιο που κάθε χρόνο εκδίδει ο ΟΟΣΑ αποδεικνύει του λόγου το αληθές. Το μοντέλο τής σύνδεσης με τον χρόνο ασφάλισης, το οποίο εξορισμού είναι συναφές με το διανεμητικό σύστημα του 1ου πυλώνα, εφαρμόζεται μόνο στην Ελλάδα (και όχι βεβαίως στη Σουηδία), στο πλαίσιο της αλλοίωσης του 2ου πυλώνα που επιφέρει ο Ν.5078/23 με χαρακτηριστικά του 1ου.

Οι αστοχίες βεβαίως του Ν.5078/2023 δεν σταματούν εδώ. Μία από τις σημαντικότερες, πάλι σε αντίθεση με την πρακτική των ευρωπαϊκών χωρών, αφορά τη φορολογική εξίσωση της αντιμετώπισης των εισφορών και των παροχών από Ταμεία Επαγγελματικής Ασφάλισης (ΤΕΑ) και Ομαδικών Ασφαλιστηρίων Συνταξιοδοτικών Συμβολαίων (ΟΑΣ).

Στην Ευρώπη λοιπόν, όπου εφαρμόζεται αντίστοιχη φορολογική εξίσωση, έχουν πρώτα φροντίσει να εφαρμόζεται εξίσου στα ΤΕΑ και στα ΟΑΣ η εθνική κοινωνικοασφαλιστική και εργατική νομοθεσία (social & labor law), για λόγους προστασίας των συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων των εργαζομένων και διασφάλισης της λειτουργίας ισότιμων όρων ανταγωνισμού μεταξύ ΤΕΑ και ΟΑΣ. Όχι όμως και στην Ελλάδα, όπου τα ΟΑΣ, κατά παράβαση της προστασίας των συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων των εργαζομένων και των ισότιμων όρων ανταγωνισμού με τα ΤΕΑ, εξαιρούνται της εφαρμογής της κοινωνικοασφαλιστικής νομοθεσίας, δίχως όμως να εξαιρούνται από τα φορολογικά οφέλη!

Για τον λόγο αυτό, έχει ήδη συσταθεί αμέσως μετά τη ψήφιση του νόμου αρμόδια νομοπαρασκευαστική επιτροπή για να κλείσει το νομοθετικό αυτό κενό, δίχως όμως να έχει δοθεί ποτέ κάποια σοβαρή απάντηση γιατί το συγκεκριμένο θέμα έπρεπε να διευθετηθεί ετεροχρονισμένα και όχι πρωτογενώς.

Συνοψίζουμε:

Η έκθεση Ντράγκι παραθέτει το σουηδικό σύστημα ως ένα πρότυπο σύστημα για την αύξηση των επενδύσεων μέσω της κεφαλαιοποιητικής συνταξιοδότησης.

Το σύστημα αυτό προβλέπει:

• Υποχρεωτική συνταξιοδοτική κεφαλαιοποίηση δια μέσου του 1ου πυλώνα κοινωνικής ασφάλισης, με χαρακτηριστικά που προσομοιάζουν στον 2ο πυλώνα, και τη δημιουργία ενός εθνικού ταμείου κρατικά μεν διαχειριζόμενου, αλλά οργανικά εντασσόμενου στο οικοσύστημα της αγοράς, το οποίο λειτουργεί ως δίχτυ ασφαλείας για εκείνους που αδυνατούν να λειτουργήσουν ως «ιδιοκτήτες» των αποταμιεύσεών τους.
• Ημι-υποχρεωτική συνταξιοδοτική κεφαλαιοποίηση μέσω του 2ου πυλώνα, ο οποίος διατηρεί αναλλοίωτα τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του.

Το ελληνικό σύστημα, αντίθετα με το σουηδικό, προβλέπει:

• Υποχρεωτική συνταξιοδοτική κεφαλαιοποίηση δια μέσου του 1ου πυλώνα κοινωνικής ασφάλισης, μέσω της δημιουργίας ενός δημόσιου μονοπωλίου, το οποίο παραμένει περίκλειστο και εκτός κάθε συγχρωτισμού με το οικοσύστημα του 2ου πυλώνα και της αγοράς, λειτουργώντας όπως τα λοιπά τυπικά ταμεία του 1ου πυλώνα, και
• μιας προαιρετικής (και όχι ημι-υποχρεωτικής) συνταξιοδοτικής κεφαλαιοποίησης μέσω του 2ου πυλώνα, του οποίου όμως τη φυσιογνωμία αλλοιώνει επιβάλλοντάς του χαρακτηριστικά που προσιδιάζουν στον διανεμητικό, υποχρεωτικής υπαγωγής 1ο πυλώνα.

Η έκθεση Ντράγκι δείχνει ξεκάθαρα πόσο στρεβλά έχει εφαρμοστεί η μεταρρύθμιση της κεφαλαιοποιητικής συνταξιοδότησης στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια – με αποκορύφωμα τη θέσπιση παγκόσμιων ελληνικών πρωτοτυπιών.

Προφανώς, η έλλειψη εμπειρίας του νομοθέτη σε θέματα συνταξιοδοτικής κεφαλαιοποίησης και λειτουργίας τού 2ου πυλώνα έχει παίξει καταλυτικό ρόλο. Γι’ αυτόν ακριβώς όμως τον λόγο, θα έπρεπε να ληφθεί σοβαρά υπόψη η πρόταση για σύσταση νέων οργάνων για την ανάπτυξη του θεσμού τής επαγγελματικής ασφάλισης (Εθνική Επιτροπή Επαγγελματικής Ασφάλισης) και τη βελτίωση των παροχών του (Εθνικό Παρατηρητήριο για την Επαγγελματική Ασφάλιση).

Πρόκειται για μία πρόταση που είχε ήδη κατατεθεί κατά τη διάρκεια της δημόσιας ηλεκτρονικής διαβούλευσης του Σχεδίου Νόμου (Νοέμβριος του 2023) από την Ελληνική Ένωση Ταμείων Επαγγελματικής Ασφάλισης αλλά δεν έγινε δεκτή από το αρμόδιο υπουργείο Εργασίας, καθώς από τα 1.162 συνολικά σχόλια επί του Σχεδίου Νόμου αξιοποιήθηκαν μόνο δύο, με την αιτιολογία – όπως αποτυπώνεται στην Αιτιολογική Έκθεση του Σχεδίου Νόμου – ότι «…κρίθηκε ότι δεν προάγουν απαραίτητα το ρυθμιστικό πλαίσιο του νομοσχεδίου και δεν συμβαδίζουν απολύτως με το πνεύμα και τη λογική των προωθούμενων ρυθμίσεων».

Ελπίζουμε να γίνεται κατανοητό γιατί και το δικό μας σύστημα, συμπεριλαμβανομένου του Ν.5078/23,δεν συμβαδίζουν επίσης με το πνεύμα και τη λογική του σουηδικού μοντέλου – αλλά και των εισηγήσεων της έκθεσης Ντράγκι.

The post Ασφαλιστικό: Το σουηδικό σύστημα και η φτωχή απομίμηση της Ελλάδας appeared first on ΕΛΕΤΕΑ.

The post Η (μετέωρη) μεταρρύθμιση του 2ου Πυλώνα Ασφάλισης appeared first on ΕΛΕΤΕΑ.

The post Αποταμιευτικά σχήματα, χρηματοοικονομική ασφάλεια και ευημερία των πολιτών: Αναδεικνύοντας την σημασία της αποταμίευσης appeared first on ΕΛΕΤΕΑ.

The post Επαγγελματική ασφάλιση και μεταρρυθμίσεις appeared first on ΕΛΕΤΕΑ.

Το πλήρες άρθρο αναδημοσιεύεται παρακάτω.

Το διαρκώς μεταβαλλόμενο διεθνές οικονομικό περιβάλλον χαρακτηρίζεται, μεταξύ άλλων προκλήσεων, από εμφανώς μειωμένα ποσοστά εθνικής αποταμίευσης σε πληθώρα χωρών, γήρανση του παγκόσμιου πληθυσμού, καθώς επίσης και από εκτεταμένη τάση συρρίκνωσης των τρεχουσών αλλά και μελλοντικών συνταξιοδοτικών παροχών προς τους εργαζόμενους.

Σε αυτό το πλαίσιο, η Επαγγελματική Ασφάλιση -ο αρχαιότερος πυλώνας ασφάλισης σε διεθνές επίπεδο- μπορεί να προσδώσει μοναδικά οφέλη στους σημερινούς εργαζόμενους, προστατεύοντας το βιοτικό τους επίπεδο κατά την περίοδο της αφυπηρέτησής τους, μέσω της εξασφάλισης πρόσθετων πόρων.

Ωστόσο, ενώ ο κλάδος της Επαγγελματικής Ασφάλισης είναι ιδιαίτερα ανεπτυγμένος και ακμάζων σε διεθνές επίπεδο, ιδιαίτερα δε στις χώρες της ηπειρωτικής Ευρώπης και της Βόρειας Αμερικής, η διείσδυσή του στην ελληνική αγορά εργασίας παραμένει ιδιαίτερα περιορισμένη.

Μάλιστα, η Ελλάδα καταλαμβάνει μέχρι και σήμερα θέση ουραγού μεταξύ των χωρών του ΟΟΣΑ ως προς τη διείσδυση του 2ου Πυλώνα Ασφάλισης και των Ταμείων Επαγγελματικής Ασφάλισης (Τ.Ε.Α.) στο ασφαλιστικό σύστημα, με το μέγεθος των Τ.Ε.Α. προαιρετικής ασφάλισης σε όρους αξίας περιουσιακών στοιχείων να προσεγγίζει μόλις το 0,1% του ΑΕΠ, καταγράφοντας παράλληλα ως ασφαλισμένα μέλη μόλις 55.000 Έλληνες εργαζόμενους (ήτοι το 1,3% του εργατικού δυναμικού της χώρας) εντός του 2022.

Αξίζει να σημειωθεί ότι στις χώρες του ΕΟΧ λειτουργούν περισσότερα από 150.000 Τ.Ε.Α. με αξία περιουσιακών στοιχείων 3 τρισ. ευρώ και με σχεδόν 60 εκατομμύρια μέλη και δικαιούχους.

Ο θεσμός της Επαγγελματικής Ασφάλισης κατέγραψε κάποια ισχνή μεν, αλλά ανοδική πορεία την τελευταία πενταετία, καθώς σε αυτό το διάστημα ιδρύθηκαν 15 από τα 28 εν λειτουργία Τ.Ε.Α. Είναι δε ιδιαίτερα αισιόδοξο το αυξανόμενο ενδιαφέρον των διοικήσεων των εργοδοτριών εταιρειών να δημιουργήσουν Τ.Ε.Α., εντάσσοντας την ενέργεια αυτή στη συνολική στρατηγική διαχείρισης και ενίσχυσης -σε όρους παροχής κινήτρων και ανταμοιβών- του ανθρώπινου δυναμικού τους.

Ωστόσο σήμερα, ο κλάδος των επαγγελματικών ταμείων είναι αντιμέτωπος με μια σειρά θεσμικών περιορισμών που τον αποτρέπουν να αναπτυχθεί περαιτέρω προς όφελος των κοινωνικών εταίρων και της εθνικής οικονομίας. Ως προς το τελευταίο, στη μοναδική μελέτη του κλάδου που πρόσφατα εκπονήθηκε από τον ΙΟΒΕ με τίτλο «Επαγγελματική ασφάλιση στην Ελλάδα: Προκλήσεις και προοπτικές», αποτυπώθηκε η αξία της δυνητικής συνεισφοράς του θεσμού στην ελληνική οικονομία.

Πιο συγκεκριμένα, το βασικό συμπέρασμα της μελέτης είναι ότι η ουσιαστική ανάπτυξη του 2ου Πυλώνα με ευρεία ένταξη εργαζομένων σε αυτόν δύναται να διαδραματίσει ρόλο αναπτυξιακού μοχλού στην ελληνική οικονομία, με πρωτογενή και δευτερογενή μακροοικονομικά οφέλη τα οποία μακροπρόθεσμα μπορεί να της αποδώσουν νέα κεφαλαιακά αποθέματα άνω των 10 ποσοστιαίων μονάδων του ΑΕΠ.

Ταυτόχρονα, η ανάπτυξη του θεσμού της Επαγγελματικής Ασφάλισης αναμένεται να ενισχύσει την αποταμιευτική συνείδηση των νοικοκυριών, τα κίνητρα για εργασία και να συμβάλει στην καλύτερη διασπορά του συνολικού ασφαλιστικού κινδύνου.

Υπό αυτό το πρίσμα, αποτελεί κρίσιμο διακύβευμα το περιεχόμενο της εξαγγελθείσας για το δ’ τρίμηνο του 2023 νομοθετικής πρωτοβουλίας του αρμόδιου Υπουργείου Εργασίας για την επαγγελματική ασφάλιση. Για το εάν θα αποτελέσει αφετηρία αναπτυξιακού άλματος του 2ου πυλώνα την επόμενη δεκαετία, λαμβάνοντας υπόψη τις βέλτιστες ευρωπαϊκές πρακτικές αλλά και τις ελληνικές ιδιαιτερότητες λειτουργίας του θεσμού, ή εάν θα ανακοπεί η οποιαδήποτε δυναμική της τελευταίας πενταετίας με αμφίσημης αποτελεσματικότητας ρυθμίσεις που θα οδηγήσουν εκ των πραγμάτων σε συρρίκνωση του 2ου πυλώνα και σε «εξαγωγή» της επαγγελματικής ασφάλισης των Ελλήνων εργαζόμενων και εργοδοτών εκτός ελληνικών συνόρων, σε ωριμότερες και προσφορότερα ρυθμισμένες αγορές.

Η ΕΛ.Ε.Τ.Ε.Α. έχει πάγιες και σταθερές θέσεις για τους κεντρικούς άξονες που θα πρέπει να κινηθούν οι επικείμενες αλλαγές του νομοθετικού πλαισίου της επαγγελματικής ασφάλισης, οι οποίες και έχουν κοινοποιηθεί επανειλημμένα στις πολιτικές ηγεσίες του Υπουργείου Εργασίας από το 2018 και εντεύθεν:

1. Εισαγωγή δυνατότητας ίδρυσης ανοιχτών, πολυ-εργοδοτικών Τ.Ε.Α.

Πρόκειται για τη δυνατότητα ίδρυσης Τ.Ε.Α. από πολλαπλούς εργοδότες, εκτοπίζοντας τον υφιστάμενο νομοθετικό περιορισμό για ύπαρξη συναφούς επαγγελματικού δεσμού μεταξύ των εργοδοτών. Η ύπαρξη ανοιχτών πολυ-εργοδοτικών Τ.Ε.Α. θα «εκδημοκρατίσει» τον θεσμό, καθώς θα πάψει να αποτελεί προνόμιο των μεγαλύτερων και πιο «ψαγμένων» κοινωνικών εταίρων αλλά θα τον ανοίξει πλέον και στους μικρότερους εργοδότες, μέχρι και στους ελεύθερους επαγγελματίες. Δυστυχώς, όμως, η δυνατότητα ίδρυσης ανοιχτών πολυ-εργοδοτικών Τ.Ε.Α. δεν αρκεί από μόνη της για την ευρεία διάχυση του θεσμού.

Με βάση τη διεθνή εμπειρία, η ανάπτυξη πολύ-εργοδοτικών Τ.Ε.Α. στέφεται με επιτυχία όταν συνοδεύεται από μηχανισμούς αυτόματης εγγραφής σε εθνικό επίπεδο. Η δε αναμενόμενη από την κυβέρνηση μείωση των ασφαλιστικών εισφορών της κοινωνικής ασφάλισης αποτελεί μοναδική και χρυσή ευκαιρία για τη θεσμοθέτηση τέτοιου τύπου μηχανισμών.

2. Θεσμοθέτηση ενιαίας εποπτείας

Αναγκαία κρίνεται πλέον η κατάργηση της σημερινής εποπτικής δομής των επαγγελματικών ταμείων που χαρακτηρίζεται από κατακερματισμό, υποστελέχωση και σημαντικές καθυστερήσεις στις εγκριτικές διαδικασίες των καταστατικών των Τ.Ε.Α. και των τροποποιήσεων αυτών και η αντικατάστασή της από έναν νέο ενιαίο εποπτικό μηχανισμό (νέα ανεξάρτητη Αρχή ή ανάληψη της εποπτείας από την Τράπεζα της Ελλάδος σε ξεχωριστή, αυτόνομη Διεύθυνση στο πρότυπο της Δ.Ε.Ι.Α.).

3. Αύξηση των βαθμών ελευθερίας της επενδυτικής διαχείρισης

Ακολουθώντας τις βέλτιστες διεθνείς πρακτικές, είναι σημαντικό να επιτραπεί και να ρυθμιστεί η παροχή επενδυτικών επιλογών διαφορετικής επικινδυνότητας καθώς και προϊόντων κύκλου ζωής στα ασφαλισμένα μέλη των Τ.Ε.Α., με στόχο την καλύτερη αντιστοίχιση με το προφίλ κινδύνου και των συνταξιοδοτικών τους αναγκών.

4. Διατήρηση και ενίσχυση φορολογικών κινήτρων

Λαμβάνοντας υπόψη τα ευρήματα της μελέτης του ΙΟΒΕ και τον υφιστάμενο ρόλο της προαιρετικής συμπληρωματικότητας που έχει δοθεί στα Τ.Ε.Α. εντός του ασφαλιστικού συστήματος της χώρας μας, δημοσιεύματα που μιλούν για σχεδιασμό της φορολόγησης των εφάπαξ παροχών των Τ.Ε.Α. με ταυτόχρονη αποφορολόγηση των συντάξεων προς ενθάρρυνση των τελευταίων, στερούνται τεχνικής και εμπειρικής θεμελίωσης.

Για του λόγου το αληθές:

Δεδομένων α) της υψηλής μέσης ηλικίας των νέων ασφαλισμένων (45 ετών), β) των χαμηλών μέσων ετησίων εισφορών εργοδοτών και εργαζομένων σε Τ.Ε.Α. (1.052 ευρώ ετήσιες εισφορές κατά μ.ό. για το 2020) και γ) της χαμηλής μέσης παραμονής σε Τ.Ε.Α. που διακρίνεται από υψηλή ανά έτος μεταβλητότητα εξαιτίας της υψηλής κινητικότητας των εργαζομένων (π.χ. 7,2 έτη το 2016, 4,9 έτη το 2020), οι δυνατότητες κεφαλαιακής συσσώρευσης παραμένουν ιδιαιτέρως χαμηλές (μέσο εφάπαξ 2005-20: 7,4 χιλ. ευρώ).

Για τα ανωτέρω βεβαίως, κανείς δεν πέφτει από τα σύννεφα, καθώς δεν είναι παρά το αποτέλεσμα του γνωστού τοξικού συνδυασμού υψηλής συνολικής φορολογικής «σφήνας» -η οποία παραμένει υψηλότερη στην Ελλάδα (37,1%) έναντι του μ.ό. των χωρών του ΟΟΣΑ (34,6%) (1), απομυζώντας κάθε ικμάδα διαθέσιμου εισοδήματος και δυσχεραίνοντας τη συνταξιοδοτική αποταμίευση-, καθώς και εκτεταμένου χρηματοοικονομικού αναλφαβητισμού εργαζομένων & εργοδοτών, που οδηγεί σε έλλειψη αποταμιευτικής συνείδησης.

Ειδικά για το τελευταίο, αξίζει να αναφερθεί ότι παρά τη μείωση των ασφαλιστικών εισφορών κατά 4,4 ποσοστιαίες μονάδες την τελευταία 3ετία, δεν έχει παρατηρηθεί καμία ανάλογη αύξηση εισφορών και νέων ασφαλισμένων προς τα Τ.Ε.Α. -εύλογα ενδεχομένως να απαντούσε κάποιος, σε μία χώρα που εν έτει 2022 ξόδεψε σε τυχερά παίγνια 29 δισ. ευρώ, όταν στο τέλος του ίδιου έτους, το σύνολο του ενεργητικού των Τ.Ε.Α. αυτής της χώρας (προαιρετικής και υποχρεωτικής συμμετοχής) ανερχόταν σε μόλις 1,87 δισ. ευρώ…

Δύο παράμετροι

Σαν να μην έφταναν όλα τα ανωτέρω, θα πρέπει να ληφθούν υπόψη δύο ακόμα σημαντικές παράμετροι:

Η πρώτη αφορά τα υψηλά κόστη (εποπτικά και διαχειριστικά) μετατροπής ενός εφάπαξ σε σύνταξη. Εδώ δυστυχώς δεν έχει γίνει κατανοητό ότι το κόστος μετατροπής για τα Τ.Ε.Α. υπολογίζεται σε τελείως διαφορετική τεχνική βάση απ’ ό,τι για παράδειγμα στο ΤΕΚΑ, με αποτέλεσμα να κυκλοφορούν θεσμικά δημοσιεύματα με έωλες μετατροπές εφάπαξ σε σύνταξη που δεν λαμβάνουν υπόψη την εποπτική πραγματικότητα των Τ.Ε.Α. (αλλά και των ασφαλιστικών εταιριών που δύναται να αποτελέσουν προνομιούχους παρόχους προϊόντων αποσυσσώρευσης).

Αρκεί να αναφερθεί ότι με βάση ιδιαιτέρως συντηρητικούς υπολογισμούς της ΕΛ.Ε.Τ.Ε.Α., το κόστος μετατροπής για ένα συσσωρευμένο κεφάλαιο 30 χιλ. ευρώ φτάνει το 35% του κεφαλαίου! Το κόστος αυτό δύναται να μειωθεί και να προσεγγίσει ένα εύλογο ποσοστό 5%, μόνο για εφάπαξ συσσωρεύσεις άνω των 400 χιλ. ευρώ, οι οποίες, ως είναι προφανές, αποτελούν προνόμιο ελάχιστων ασφαλισμένων στελεχών με υψηλές θέσεις ευθύνης που ας μην γελιόμαστε, δεν χρειάζονται καμία φορολογική «ενθάρρυνση» για την εξασφάλιση ενός επαρκούς συνταξιοδοτικού εισοδήματος.

Θα πρέπει, μάλιστα, να σημειωθεί ότι τα κόστη αυτά δεν είναι διαχρονικά σταθερά για όλους τους ασφαλισμένους αλλά διαρκώς μεταβαλλόμενα, καθώς εξαρτώνται από το εκάστοτε επιτοκιακό περιβάλλον των αγορών χρήματος -ως εκ τούτου προσθέτουν άλλη μία παράμετρο αβεβαιότητας, χωρίζοντας τους συνταξιούχους (που ήδη υποφέρουν από εκτεταμένο χρηματοοικονομικό αναλφαβητισμό) σε γενιές «τυχερών» και «άτυχων», αναλόγως της χρονικής συγκυρίας της μετατροπής.

Η δεύτερη αφορά την εξέλιξη της σύγχρονης πραγματικότητας, η οποία έχει απαξιώσει σε μεγάλο βαθμό το κλασικό μοντέλο της μηνιαίας καταβαλλόμενης ισόβιας σύνταξης που συνηθίσαμε τα τελευταία 100 χρόνια.

Η σύγχρονη εμπειρία έχει αποδείξει ότι τα έξοδα διαβίωσης του σημερινού συνταξιούχου, εξαιτίας της αύξησης του προσδόκιμου ζωής και των νέων δυνατοτήτων που διανοίγονται (που μπορεί να περιλαμβάνουν μέχρι και κόστη μετάβασης σε διαφορετικά επαγγελματικά πεδία), δεν επέρχονται πλέον με ομαλό και συνεχή τρόπο στη διάρκεια της ζωής του, αλλά προκύπτουν εκτάκτως, διακεκομμένα και απρογραμμάτιστα.

Ως εκ τούτου, η διάθεση καταβολών εφάπαξ παρέχει στον συνταξιούχο δυνατότητες ανταπόκρισης σε ανάγκες που δεν μπορεί να καλύψει η ισοπεδωτική καταβολή μιας μηνιαίας σύνταξης στο πλαίσιο των εξελίξεων και ευκαιριών της σύγχρονης ζωής.

Παρακάτω παρατίθεται γράφημα για το ποσοστό των ασφαλισμένων του Ηνωμένου Βασιλείου (ΗΒ) που επιλέγουν διάφορες μορφές λήψης της παροχής (από εφάπαξ μέχρι και σύνταξη). Αξίζει να σημειωθεί ότι στο ΗΒ, η κυβέρνηση έχει θεσμοθετήσει ένα ευέλικτο πλαίσιο απονομής του συσσωρευμένου προϊόντος των ατομικών λογαριασμών των αντίστοιχων με τα ημεδαπά Τ.Ε.Α., για τα οποία μάλιστα ισχύει η υποχρέωση της «αυτόματης εγγραφής» των εργαζομένων και όχι της απλής προαιρετικότητας όπως στην Ελλάδα:

Από το ανωτέρω γράφημα προκύπτει ότι το ποσοστό των μελών που επιλέγουν την ισόβια μηνιαία σύνταξη (annuity) παραμένει εξαιρετικά χαμηλό, ενώ το αντίστοιχο αυτών που επιλέγουν εφάπαξ ή/και ευέλικτες καταβολές, ιδιαιτέρως υψηλό. Αντίστοιχη εικόνα προκύπτει πάντως και στην ημεδαπή, καθώς από την εμπειρία των στελεχών της Ένωσης Ασφαλιστικών Εταιρειών Ελλάδος, οι αποζημιώσεις σε μορφή σύνταξης αποτελούν περίπου το 5% επί των συνολικών αποζημιώσεων των συνταξιοδοτικών προγραμμάτων, παρότι στην περίπτωση των ομαδικών συνταξιοδοτικών προγραμμάτων υφίσταται ήδη φορολογική ενθάρρυνση της σύνταξης έναντι της εφάπαξ παροχής.

Αναρωτιέται επομένως κανείς, γιατί χρειάζεται μία αποτυχημένη πρακτική από τον χώρο της ιδιωτικής ασφάλισης, να μεταφερθεί και στον χώρο της επαγγελματικής.

Τα Τ.Ε.Α. έχουν αντιληφθεί στο «πετσί τους» όλα τα ανωτέρω και για τους λόγους αυτούς άλλωστε, η συντριπτική πλειοψηφία τους στη χώρα μας ιδρύεται με σκοπό την εφάπαξ παροχή, καθώς δεν αναμένεται συσσώρευση κεφαλαίων επαρκών να υποστηρίξουν την πληρωμή ουσιώδους σύνταξης στα ασφαλισμένα τους μέλη.

Μόνο αν αναβαθμιστεί ο ρόλος των Τ.Ε.Α. μέσω της υιοθέτησης πετυχημένων μοντέλων ανεπτυγμένων ευρωπαϊκών ή μη χωρών (όπως για παράδειγμα, μηχανισμών αυτόματης εγγραφής προσχώρησης σε εθνικό επίπεδο), έχει νόημα να ανοίξει η συζήτηση της φορολογικής ενθάρρυνσης της σύνταξης έναντι της εφάπαξ παροχής.

Μέχρι τότε και λαμβάνοντας υπόψη την υφιστάμενη ελληνική πραγματικότητα, προτείνονται οι εξής φορολογικές παρεμβάσεις στο πνεύμα των προτάσεων της μελέτης του ΙΟΒΕ:

• Διατήρηση των ισχυρών φορολογικών κινήτρων στις εισφορές αλλά και στις παροχές των Ταμείων Επαγγελματικής Ασφάλισης, λαμβάνοντας υπόψη το γνωμοδοτικό σημείωμα του Καθηγητή της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών Θεόδωρου Φορτσάκη, σύμφωνα με το οποίο προκύπτουν θέματα συνταγματικότητας και ανταγωνισμού: (α) σε ενδεχόμενη δυσμενή φορολόγηση των Τ.Ε.Α. συγκριτικά με ευγενή ταμεία εφάπαξ παροχών τα οποία είτε έχουν ενταχθεί στον 1ο πυλώνα της κοινωνικής ασφάλισης είτε λειτουργούν αυτόνομα σε ένα ιδιόμορφο νομικό καθεστώς και (β) σε ενδεχόμενη φορολογική εξίσωση των Τ.Ε.Α. με τα ομαδικά συνταξιοδοτικά συμβόλαια των ιδιωτικών ασφαλιστικών επιχειρήσεων.
• Άμεση ρύθμιση του ισχύοντος καθεστώτος φορολόγησης των αποδόσεων επενδύσεων των Τ.Ε.Α., καθώς σήμερα, οι αποδόσεις των επενδύσεων των Τ.Ε.Α. φορολογούνται σαν εισόδημα από παρεπόμενες εργασίες (ως μερίσματα κερδών), κάτι που όμως δεν συνάδει με τον μη κερδοσκοπικό χαρακτήρα τους. Αντίθετα, αξίζει να αναφερθεί ότι στις κερδοσκοπικού χαρακτήρα Ασφαλιστικές Εταιρίες, οι αποδόσεις επενδύσεων θεωρούνται έξοδο και εκπίπτουν της φορολόγησης.
• Θέσπιση επιπλέον κινήτρων για εργαζόμενους νεοεισερχόμενους στην επαγγελματική ασφάλιση από την ηλικία των 55 ετών και άνω, καθώς τέτοιοι εργαζόμενοι έχουν στερηθεί διαχρονικά την πρόσβαση στην επαγγελματική ασφάλιση, έχουν εκτεθεί στις δυσμενείς εξελίξεις της κοινωνικής ασφάλισης ενώ ταυτόχρονα δεν μπορούν να ενταχθούν στο ΤΕΚΑ.

Δεδομένου ότι το θέμα αλλαγής του πλαισίου λειτουργίας των Τ.Ε.Α. γενικότερα αλλά και της φορολόγησής τους ειδικότερα είναι αρκετά σύνθετο και ευαίσθητο, η ΕΛ.Ε.Τ.Ε.Α. έχει προτείνει στον Υπουργό Εργασίας τη σύσταση τεχνικής επιτροπής από τα βασικά εμπλεκόμενα μέρη (Υπουργείο, Εποπτικές Αρχές, Αγορά), με στόχο τη διεξοδική, επιστημονική ανάλυση του θέματος, προκειμένου να μην τραυματιστεί ο θεσμός και να μην θιγούν συσσωρευμένα δικαιώματα υφιστάμενων ασφαλισμένων-μελών αλλά αντίθετα το νέο μεταρρυθμιστικό πλαίσιο να αποτελέσει αφετηρία ουσιαστικής ανάπτυξης της επαγγελματικής ασφάλισης και εισχώρησής της στην αγορά εργασίας και το εγχώριο ασφαλιστικό σύστημα.

(1) OECD, «Taxing Wages 2023».

The post Το κρίσιμο σταυροδρόμι για την Επαγγελματική Ασφάλιση appeared first on ΕΛΕΤΕΑ.